Baranów Sandomierski
Według tradycji w XII wieku miał powstać w Baranowie drewniany dwór obronny, wzniesiona z inicjatywy Bolesława Jaksy herbu Gryf. W następnym stuleciu baranowska rezydencja trafiła w ręce rodu Gozdawów, w rękach pozostawała do połowy XIV wieku. Po śmierci ostatniego z rodu Piotra Gozdawy król Kazimierz Wielki nadał Baranów rycerzowi Pietraszowi z Małachowa herbu Grzymała, od którego prawdopodobnie wywodzą się Baranowscy herbu Grzymała.
W XV wieku w miejscu dzisiejszego dziedzińca wzniesiono dla Jana Baranowskiego, starosty łęczyckiego i dobrzańskiego, murowaną wieżę mieszkalno-obronną. Pod koniec XV stulecia przeszła wraz z okolicznymi dobrami na własność możnego rodu Kurozwęckich herbu Poraj. Dzięki małżeństwu Barbary z Kurozwęckich z Andrzejem Górką herbu Łodzia dobra baranowskie przechodzą w ręce wielkopolskiego rodu Górków.
W 1568 roku Stanisław Górka sprzedał Baranów Rafałowi Leszczyńskiemu herbu Wieniawa, który wybudował renesansowy dwór, wtopiony obecnie w zachodnie skrzydło zamku. Jego syn, wojewoda brzesko-kujawski Andrzej Leszczyński, rozbudował dwór w renesansową warownię z rozległym dziedzińcem otoczonym trzema skrzydłami (zachodnim, północnym i wschodnim). Okazały zamek w Baranowie stał się główną rezydencją wojewody, którą prawdopodobnie kilkakrotnie odwiedzał król Stefan Batory.
Baranów pozostawał w rękach Leszczyńskich do 1677 roku, w którym to zadłużone dobra baranowskie zostały przekazane w ręce księcia Dymitra Jerzemu Wiśniowieckiego, wojewody bełskiego. Po jego śmierci, dzięki powtórnemu małżeństwu Teofili Ludwiki z d. Zasławskiej z Józefem Karolem Lubomirskim w 1683 roku dobra baranowskie znalazły w rękach Lubomirskich. W tym czasie prawdopodobnie powstały z inicjatywy Lubomirskich fortyfikacje bastionowe.
Kolejnymi właścicielami dóbr baranowskich byli kolejno książę Paweł Sanguszko, Jacek Małachowski, Józef Potocki, Jan Krasicki. Krasiccy przeprowadzili na zamku prace remontowo-adaptacyjne, wskutek których utracił częściowo swoją dotychczasową formę fortyfikacji.
Po pożarze w 1849 roku Krasiccy nie byli w stanie wyremontować rezydencji. Zrujnowaną zamek kupił w 1867 roku Feliks Dolański herbu Korab. W roku 1898 zamek ponownie płonął. Został wyremontowany przez Stanisława Karola Dolańskiego. W czasie I wojny światowej zamek był wykorzystywany przez wojska rosyjskie jako siedziba sztabu jednej z armii. Po zakończeniu I wojny światowej Dolańscy wyposażyli zamek w wodociągi oraz zelektryfikowali. Ostatnim właścicielem był Roman Dolański, który stracił zamek w wyniku reformy rolnej z 1945 roku.
Podczas II wojny światowej zamek w Baranowie był wykorzystywany przez niemiecki zarząd powierniczy. Od 1944 roku na jego terenie stacjonował Wermacht, wykorzystując część jego pomieszczeń na magazyn broni. Po zakończeniu działań wojennych zamek zamieniono na stajnie i magazyny GS.
Prace konserwatorskie zamku w Baranowie przeprowadzono dopiero w latach 1959-1969 pod kierunkiem prof. Alfreda Majewskiego, przystosowując go funkcji muzealnych. Do 1995 roku w zamkowych murach mieściło się Muzeum Zagłębia Siarkowego. Obecnie znajdują się w nim muzeum i hotel.
Fot. tyt.: S. Dobrowolski „Zamek w Baranowie”, źródło: Polona.pl
Jeśli podoba się Wam to, co czytacie – wesprzyjcie wirtualną kawą.
