Papowo Biskupie

Wchodzące w skład dóbr biskupów płockich na ziemi chełmińskiej Papowo w 1222 roku zostało podarowane biskupowi pruskiemu Chrystianowi. Kilka lat później, bo już w 1231 roku znalazło się w rękach Zakonu Krzyżackiego. Pod koniec lat 70. XIII wieku, prawdopodobnie ze względów ekonomicznych, Krzyżacy rozpoczęli organizację komturii w Papowie. W tym czasie rozpoczęto budowę warowni, która trwała do początków XIV stulecia. Pierwszym komturem papowskim, wzmiankowanym w 1284 roku, był brat Aleksander.

Założenie obronne w Papowie, obejmujące obszar około 4,22 ha, składało się z zamku głównego oraz rozległego przedzamcza. W przeciwieństwie do innych zamków krzyżackich papowska warownia została wzniesiona niemal w całości z kamienia narzutowego oraz fragmentarycznie gruzu ceglanego.

W południowo-wschodniej części założenia położony był czteroskrzydłowy zamek główny wzniesiony na planie kwadratu (o boku 40,3 m). W jego narożach usytuowane były wieżyczki obronne, wystające poza lico muru. Poszczególne skrzydła budynku konwentu otaczały dziedziniec (o wymiarach 16,8 x 17,3 m) ze studnią pośrodku, wokół którego biegł dwu- lub trzykondygnacyjny krużganek. Na pierwszym piętrze skrzydła północnego, przedzielonego w przyziemiu bramą wjazdową, usytuowana była kaplica p.w. św. Huberta i kapitularz. W skrzydle wschodnim mieścił się prawdopodobnie refektarz, w zachodnim — dormitorium, natomiast w skrzydle południowym — mieszkanie komtura. Na parterze i w piwnicach poszczególnych skrzydeł znajdowały się m.in. pomieszczenia gospodarcze, magazyny spożywcze, natomiast na najwyższych kondygnacjach — pomieszczenia magazynowe i ganki strażnicze.

Na otoczonym murem obronnym przedzamczu znajdowały się zabudowania gospodarcze (m.in. stajnie, stodoły, warsztaty). Wjazd na jego teren usytuowany był od strony zachodniej i prowadził przez most nad fosą i budynek bramny wzniesiony w linii muru obronnego.

Zamek w Papowie był siedzibą komturstwa do czasu bitwy pod Grunwaldem w lipcu 1410 roku, podczas której zginął ostatni komtur Wilhelm von Rosenberg. Po bitwie zamek został zajęty przez rycerstwo ziemi chełmińskiej, jednak jeszcze w tym samym roku powrócił we władanie Zakonu. Prawdopodobnie ze względu na brak kadr komturstwem papowskim zarządzał wójt z Lipienka. Na przełomie 1416 i 1417 roku powołano w Papowie prokuratorię, funkcjonującą do wybuchu wojny trzynastoletniej w 1454 roku.

Podczas wojny „golubskiej” w czerwcu 1422 roku wojska króla Władysława Jagiełły obozowały w pobliżu Papowa, jednak nie podjęły się zaatakowania dobrze przygotowanego do obrony zamku.

Na początku powstania antykrzyżackiego, w lutym 1454 roku papowski zamek został zajęty przez siły Związku Pruskiego oraz czeskie oddziały najemne dowodzone przez rycerza pruskiego Ottona Machwica. W styczniu 1458 roku został zdobyty przez krzyżackie wojska zaciężne dowodzone przez Bernarda Szumborskiego, jednak wkrótce został odbity przez wojska polskie dowodzone przez Piotra z Szamotuł.

Po zawarciu w październiku 1466 roku II pokoju toruńskiego Papowo wraz z zamkiem i całą ziemią chełmińską zostało przyłączone do Polski, stając się własnością królewską. W 1505 roku król Aleksander Jagiellończyk nadał miejscowość wraz z przyległymi dobrami biskupom chełmińskim, w których rękach pozostawała do I rozbioru Polski w 1772 roku. Zniszczona warownia straciła znaczenie militarne i była wykorzystywana w celach gospodarczych. Rozpoczęła się wówczas jej powolna destrukcja.

W XVII wieku materiał budowlany pozyskany z rozbiórki murów zamkowych był wykorzystywany m.in. do budowy seminarium duchownego w Chełmży. W 1676 roku lustrator opisał zamek murowany manierą krzyżacką, zrujnowany, bez dachów, posów, drzwi, okien; pieców nie masz, tylko same ściany stoją i to miejscami poobalane; rezydencji żadnej w nim nie masz. W 1772 roku, po konfiskacie dóbr biskupich na podstawie decyzji króla pruskiego Fryderyka Wielkiego, zrujnowany zamek papowski przeszedł na własność państwa pruskiego.

Z dawnego zamku krzyżackiego obecnie zachowały się mury skrzydła północnego, fragmenty murów skrzydła wschodniego i zachodniego oraz fragmenty przyziemia skrzydła południowego.

Fot. tyt.: zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego

Jeśli podoba się Wam to, co czytacie – wesprzyjcie wirtualną kawą.