fbpx

Chęciny

Początki powstania zamku w Chęcinach nie zostały w pełni wyjaśnione. Co prawda pierwsze wzmianki o warowni pochodzą z 1306 roku, to z pewnością dotyczyły one budowli wzniesionej jeszcze w XIII wieku. Niewątpliwie we wspomnianym dokumencie Władysław Łokietek nadał (lub – jak chcą niektórzy historycy – tylko obiecał) zamek biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie. Jednakże do przejęcia zamku przez biskupa nie doszło, co potwierdzają dokumenty wystawione przez władcę rok później.

Zamek królewski w Chęcinach (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Władysław Łokietek uczynił chęcińską warownię ważnym ośrodkiem administracyjnym, jak też politycznym. Na zamku w Chęcinach w latach 1310, 1318 i 1331 odbywały się zjazdy możnowładców i rycerstwa.

Ze względu na położenie zamku w 1318 roku, w obawie przed wrogim Zakonem Krzyżackim arcybiskup Jarosław zdeponował w Chęcinach skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej. W okresie walk Władysława Łokietka z Zakonem chęcińska warownia odegrała ważną rolę jako miejsce koncentracji polskich wojsk wyruszających na wojnę. Właśnie z tego miejsca w 1331 roku wyruszono na Bitwę pod Płowcami.

Po śmierci Władysława Łokietka pieczę nad warownią objął Kazimierz Wielki. Rozbudował on królewski zamek, zamieniając go w niezdobytą przez ponad 250 lat fortecę. W tym czasie zostały m.in. podwyższone kamienne wieże.

Przez długie lata zamek był wykorzystywany jako więzienie stanu. Osadzono tu m.in. Andrzeja Wingolda, Warcisława z Gotartowic oraz znaczniejszych jeńców schwytanych po grunwaldzkiej wiktorii, m.in. Michała Küchmeistra – późniejszego wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego (1414-1422).

Zamek pełnił również funkcję rezydencji królewskiej. Rezydowała tu m.in. druga żona Kazimierza Wielkiego – Adelajda oraz siostra tego władcy – Elżbieta. W późniejszych latach zamieszkiwały zamek: Zofia Holszańska – czwarta żona Władysława Jagiełły oraz królowa Bona – żona Zygmunta Starego.

Zamek królewski w Chęcinach (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)

W 2. połowie XVI wieku chęciński zamek zaczął podupadać. W 1588 roku sejm zarządził przeniesienie ksiąg ziemskich z warowni do położonego u jej podnóża chęcińskiego kościoła. Podczas rokoszu Zebrzydowskiego, w 1607 roku fortyfikacje zostały zniszczone, a zabudowania spalone.

W 1610 roku chęcińska warownia na krótko odzyskała dawną świetność po przebudowie zainicjowanej przez starostę chęcińskiego, Stanisława Branickiego. Jednak już w latach 1655-1657 został doszczętnie zniszczony najpierw przez Szwedów, a następnie przez oddziały Rakoczego. Dzieła zniszczenia dokończyła kolejna okupacja szwedzka w 1707 roku.

Po III rozbiorze Polski zamek zaczął popadać w ruinę. Wtedy to zamek opuścili ostatni mieszkańcy. Przez następne stulecie średniowieczne mury stanowiły głównie darmowe źródło materiału budowlanego dla miejscowej ludności. Podczas I wojny światowej ucierpiała jedna z wież, wykorzystywana przez Rosjan jako punkt obserwacyjny.

Pierwsze prace konserwacyjne przeprowadzono już w 1877 roku. W Polsce międzywojennej ogromny wkład w uratowanie zamku wniósł ówczesny burmistrz Chęcin, Edmund Padechowicz. Przeprowadził on, mimo skromnych funduszy, szereg prac zabezpieczających budowlę przed zupełnym zniszczeniem. Po II wojnie światowej odrestaurowano wieże, na jednej z nich urządzając punkt widokowy. Podczas prowadzonych przez ostatnie lata prac adaptacyjno-renowacyjnych budowla została zabezpieczona w formie trwałej ruiny.

Pod koniec lat 60. XX wieku w okolicach zamku realizowano sceny batalistyczne do filmu „Pan Wołodyjowski”. Wówczas na wschód od zamku wzniesiono makietę zamku w Kamieńcu Podolskim.

Fot. tyt.: Narodowe Archiwum Cyfrowe