Siewierz

Początki Siewierza sięgają XI wieku, kiedy to na zachodnich rubieżach ziemi krakowskiej rozwinęła się osada należąca do kasztelanii bytomskiej. Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawia się w dokumencie legata papieskiego Egidiusza z Tuskulum z 1125 roku. Kardynał zatwierdził w tym dokumencie miejscowości nadane klasztorowi benedyktynów w Tyńcu.

W 1179 roku Siewierz wraz z Bytomiem i Oświęcimiem znalazł się w granicach księstwa opolsko-raciborskiego. Na początku XIII wieku Siewierz stał się siedzibą kasztelanii, a jej pierwszym kasztelanem został dotychczasowy kasztelan wrocławski Jaksa. W tym czasie gród siewierski, będący dużą osadą targową, położony był wokół romańskiego kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela, zlokalizowanego 2 km na południe od dzisiejszego miasta.

Prawdopodobnie po drugim najeździe tatarskim i spaleniu dotychczasowego grodu w 1260 roku Siewierz przeniesiono w nowe miejsce, położone w dolinie Czarnej Przemszy. W 1276 roku książę opolski Władysław lokował miasto na prawie magdeburskim. Jednak dokument lokacyjny nie zachował się do naszych czasów. Prawdopodobnie w tym czasie wzniesiono pierwszy, jeszcze drewniano-ziemny zamek. Był on siedzibą ostatnich kasztelanów siewierskich.

Po śmierci księcia Władysława w 1281 roku Siewierz znalazł się w granicach niewielkiego księstwa bytowskiego, którym władał książę Kazimierz II. W czasie jego rządów ziemia siewierska była miejscem działań zbrojnych walk księcia wrocławskiego Henryka IV Probusa w walkach o tron krakowski. W lutym 1289 roku w bitwie pod Siewierzem wojska księcia płockiego Bolesława II (wspieranego przez księcia łęczyckiego Kazimierza oraz księcia kujawskiego Władysława Łokietka) rozbiły wojska śląskie księcia Henryka IV Probusa. Chcąc zachować neutralność w tym konflikcie, książę bytomski Kazimierz II złożył hołd lenny królowi czeskiemu Wacławowi II.

W 1. połowie XIV stulecia książęta bytomscy rozpoczęli budowę gotyckiego zamku murowanego. Składał się on z cylindrycznego stołpu (o średnicy 9 m), budynku mieszkalnego oraz muru obwodowego. Brama wjazdowa mieściła się w południowej części murów obwodowych.

Siewierz wraz z zamkiem pozostawał w rękach książąt śląskich (bytomskich, a następnie cieszyńskich) do 1443 roku. Pod koniec tego roku (30 grudnia) zadłużony książę cieszyński Wacław I sprzedał je biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu. Po kilkuletnim sporze z pozostałymi książętami śląskimi biskupi krakowscy stali się prawnymi następcami księcia Wacława I, przyjmując tytuł książąt siewierskich. Zamek w Siewierzu stał się rezydencją biskupią, pełniąc funkcję centrum politycznego i administracyjnego Księstwa Siewierskiego.

W czasie swych rządów w Siewierzu biskupi krakowscy modernizowali i rozbudowywali warownię. Podczas prac przeprowadzonych w XVI stuleciu zamek uzyskał renesansowy wystrój.

W czasie „potopu” szwedzkiego chociaż Księstwo Siewierskie było formalnie neutralne, to jednak na zamku stacjonowały oddziały hetmana Stefana Czarneckiego. Skłoniło to Szwedów do jego zajęcia.

W 1790 roku na mocy decyzji Sejmu Wielkiego Księstw Siewierskie zostało zlikwidowane i wcielone do Rzeczypospolitej. Od tej pory opuszczony zamek zaczął popadać w ruinę. Chociaż jeszcze w czasie wojen napoleońskich był wykorzystywany militarnie, to jednak przez cały XIX wiek pozostał niezamieszkany. Dopiero w latach 50. i 70. XX w. rozpoczęto prace zmierzające do zabezpieczenia zamku w formie trwałej ruiny, kontynuowane po 1999 roku.

Fot. tyt.: Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Jeśli podoba się Wam to, co czytacie – wesprzyjcie wirtualną kawą.