Baranów Sandomierski

Pierwszy dwór obronny w Baranowie, należący do rodu Baranowskich herbu Grzymała, powstał w XV wieku. Kolejnymi właścicielami był wielkopolski ród Górków. W 1578 roku Stanisław Górka sprzedał zamek Rafałowi Leszczyńskiemu herbu Wieniawa, który wzniósł tu dwór renesansowy na planie prostokąta.

Baranów Sandomierski
Zamek w Baranowie, fot. „Zamek w Baranowie”, S. Odrzywolski

Kolejny z rodu Leszczyńskich, Andrzej, rozbudował zamek dobudowując dziedziniec z renesansowymi krużgankami wokół nowych budynków. Około 1620 roku murowany zamek został otoczony ziemnymi fortyfikacjami bastionowymi. Ostatnim właścicielem z rodu Leszczyńskich był Rafał – ojciec Stanisława Leszczyńskiego – króla Polski.

Kolejnym właścicielem był Dymitr Jerzy Wiśniowiecki (w latach 1677-1682), później książę Józef Karol Lubomirski herbu Śreniawa (1683-1720). Pod koniec XVII wieku dobudowano do zewnętrznej części skrzydła zachodniego barokową galerię zdobioną stiukami.

Następnymi właścicielami byli książę Paweł Sanguszko, Jacek Małachowski, Józef Potocki, Jan Krasnicki. Po pożarze w 1849 roku Krasiccy, ze względu na wysokie koszty, nie byli w stanie wyremontować zamku. Zrujnowaną budowlę kupił w 1867 roku Feliks Dolański z Grębowa. Pod koniec XIX stulecia zamek ponownie płonął, a jego odbudowę powierzono Tadeuszowi Stryjeńskiemu. W kaplicy zamkowej zaznaczony został przez niego styl krakowskiej secesji. Witraże zaprojektowane zostały przez Józefa Mehoffera, a autorem obrazu ołtarzowego był Jacek Malczewski.

Ostatnim właścicielem był Roman Dolański, który stracił zamek w wyniku reformy rolnej z 1945 roku. W styczniu 1968 roku zamek został przekazany Kopalniom i Zakładom Przetwórczym Siarki „Siarkopol” w Tarnobrzegu. Obecnie na terenie zamku funkcjonuje muzeum i hotel.

Fot. tyt.: „Zamek w Baranowie”, S. Odrzywolski