Lesko

Na wysokiej skarpie nad Sanem, na skraju Bieszczad, położony jest bastejowy zamek w Lesku, obecnie zaadaptowany na hotel.

Lesko
Fot. Paweł Bulwan [CC BY 3.0], via Wikimedia Commons

W średniowieczu Lesko należało klucza majątkowego rodziny Kmitów herbu Szreniawa z głównym ośrodkiem w Sobieniu. W 2. połowie XIV wieku powstał dwór obronny, wzniesiony przez Jana Kmitę, kasztelana przemyskiego.

Po spustoszeniu w 1512 roku przez Węgrów i Wołochów zamku Sobień z inicjatywy wojewody krakowskiego Piotra Kmity w 1538 roku rozpoczęto w Lesku budowę zamkowego kompleksu.

Po śmierci wojewody w 1553 roku majątek leski podzielono między Zarzyckich i Stadnickich – potomków jego siostry. Ostatecznie zamek leski znalazł się w rękach tych ostatnich aż do 1. połowy XVIII wieku.

Stadniccy trzykrotnie przeprowadzali remont zamku w Lesku. Pierwsza przebudowa miała miejsce pod koniec XVI wieku. Zamek zyskał wtedy renesansowy charakter, który podkreślała attyka z wnękami. Drugą przebudowę rozpoczęto po „potopie” szwedzkim. W wyniku działań wojennych zamek znacznie ucierpiał. Stadniccy otoczyli zamkowe wzgórze umocnieniami bastejowymi, a narożne baszty strzegły czworoboczną budowlę.

W 1702 roku podczas wojny północnej zamek w Lesku został zniszczony przez wojska szwedzkie. Odbudowano go dopiero w 2. połowie XII wieku na zlecenie nowego właściciela – Józefa Ossolińskiego, starosty sandomierskiego. Zamek leski był w posiadaniu rodziny Ossolińskich od 1731 roku do 1776 roku. W wyniku małżeństwa Marianny Ossolińskiej i Józefa Mniszcha, zamek znalazł się w posiadaniu rodziny Mniszchów.

Lesko
Fot. Adam Zając [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

W 1785 roku zamek strawiony przez wielki pożar, po którym był przez dłuższy czas nieużytkowany. Opuszczone ruiny znalazły się w rękach rodziny Krasickich jako wiano Julii Teresy Miszchówny, zaślubionej z Franciszkiem Ksawerym Krasickim.

Na początku XIX wieku rozpoczęto remont zrujnowanego zamku według projektu poety Wincentego Pola. Podczas trwających 38 lat prac, obiekt uzyskał kształt rezydencji klasycystyczno-neorenesansowej w stylu włoskim. Wówczas powstały dodatkowe oficyny i oranżeria.

Zamek ucierpiał w czasie I i II wojny światowej. Od jesieni 1914 roku do wiosny 1915 roku zamkowe komnaty grabili i niszczyli rosyjscy żołnierze, którzy wywołali kolejny pożar zamku. W 1939 roku zamek zajęli Sowieci, którzy przebywali w nim do VI 1941 roku. Po ataku III Rzeszy na ZSRR ulokowali się w nim niemieccy żołnierze.

Po wojnie, na mocy dekretu PKWN z 1944 roku, zamek w Lesku odebrano dotychczasowym właścicielom. Tymczasowo mieściły się tutaj magazyny i przedszkole. W 1956 roku zamek stał się własnością kopalni KWK „Makoszowy” z Zabrza, która zaadaptowała go ośrodek wypoczynkowy. Obecnie funkcjonuje tu hotel „Zamek” zarządzany przez Gliwicką Agencję Turystyczną.

W 2000 roku Fundacja Krasickich z LeskaFundacja Krasickich z Leska podjęła działania mające na celu powrót zamku w Lesku do prawowitych właścicieli.

Fot. tyt.: Silar [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons