Będzin

W przemysłowym krajobrazie Zagłębia Dąbrowskiego wyróżnia się kamienna sylwetka warowni w Będzinie, położonej na zalesionym wzgórzu nad Czarną Przemszą.

Będzin
Fot. Geociekawostki [CC BY-SA 3.0 pl], from Wikimedia Commons
Już w IX wieku na Górze Zamkowej wzniesiono drewniano-ziemny gród, prawdopodobnie należący Wiślan. W 2. połowie XIII stulecia w obrębie zniszczonego grodu wzniesiono czterokondygnacyjną cylindryczną wieżę. Następnie w południowo-wschodniej części założenia wzniesiono czworoboczną wieżę, do której dobudowano czterokondygnacyjny budynek. Całe założenie otoczono podwójnym obwodem murów, rozdzielonych suchą fosą.

Średniowieczna warownia stanowiła element systemu obronnego, określanego obecnie mianem Orlich Gniazd. W kolejnych stuleciach zamek był siedzibą starostów, wywodzących się m.in. z rodów Szafrańców, Myszkowskich i Zborowskich.

W 1616 roku zamek spłonął wraz z częścią miasta. Warownię na własny koszt odbudował starosta będziński Andrzej Dębiński – podstoli krakowski. Jednak już 40 lat później w czasie tzw. potopu szwedzkiego zamek znów został splądrowany. Gdy w 1660 roku lustratorzy królewscy zjechali do Będzina, nakazali zamek odbudować, jednak miasto nie mogło się podnieść z upadku.

Od XVIII wieku opuszczony zamek w Będzinie pozostawał w ruinie. Po II rozbiorze Polski władze pruskie nie były zainteresowane średniowieczną budowlą. Od upadku uratował go hr. Edward Raczyński. Z jego inicjatywy w 1834 roku rozpoczęto neogotycką restaurację, przeprowadzoną według projektu Franciszka M. Lanciego. W latach 1952-1956 zamek odbudowano i zrekonstruowano według projektu inż. Zygmunta Gawlika. Obecnie na zamku znajduje się Muzeum Zagłębia Dąbrowskiego.

Fot. tyt. Andrzej Hajdas [CC BY-SA 3.0 ], from Wikimedia Commons